การขยายพันธุ์พืช

ข้อดีของการขยายพันธุ์แบบอาศัยเพศ1. ปลูกง่าย ประหยัดค่าใช้จ่ายได้สะดวก2. พืชที่ปลูกด้วยเมล็ด จะมีรากแก้วทำให้ต้นแข็งแรง3. สามารถผสมพันธุ์ใหม่เพื่อให้เกิดพันธุ์ใหม่ ที่ดีกว่าเดิมได้4. อายุยืนข้อเสียของการขยายพันธุ์แบบอาศัยเพศ1.ให้ผลช้า ต้องใช้เวลานานในการดูแลกว่า จะให้ผลตอบแทน2. ถ้าผสมพันธุ์เองโดยธรรมชาติอาจจะกลายพันธุ์ได้

ข้อดีของการขยายพันธุ์เมล็ด 1. ทำได้ง่าย รวดเร็ว และได้จำนวนต้นมาก 2. เมล็ดมีขนาดเล็ก ไม่แห้งตายง่ายและสะดวกในการขนส่งไปไกล 3. ไม่ค่อยติดโรคไวรัสจากต้นแม่ 4. มีรากแก้ว สามารถยั่งในดินได้ลึก หาน้ำและอาหารได้ดี 5. ทำได้ทุกฤดูกาล 6. มีการกลายพันธุ์ ทำให้มีโอกาสได้ต้นที่ดีกว่าพ่อแม่ข้อเสียของการขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด1. มีการกลายพันธุ์และมักกลายไปในทางที่เลวกว่าต้นแม่2. โดยทั่วไปออกผลช้ากว่า3. ได้ต้นสูงใหญ่ ไม่สะดวกแก่การดูแลรักษาและเก็บเกี่ยว4. ได้ต้นที่มีขนาดไม่สม่ำเสมอ5. พืชบางชนิดเพาะเมล็ดแล้วใช้เวลานานกว่าที่จะงอก6. พืชบางชนิดไม่มีเมล็ด ต้องใช้การขยายพันธุ์จากส่วนต่างๆ ของลำต้นเท่านั้น เช่น กระเทียม กล้วย องุ่น ส้มและมะนาวที่ไม่มีเมล็ดรวมทั้งลูกผสมที่เป็นหมันด้วย

ข้อดีของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช1. สามารถเพิ่มปริมาณพืชได้มากมายมหาศาลอย่างที่ไม่มีระบบใดสามารถทำได้มาก่อน การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อระบบ Conventional Solid Culture ระบบนี้สามารถบรรจุต้นพืชได้เพียง 30-40 ต้นต่อขวดเท่านั้นเพราะจะต้องใช้วิธีตัดแต่งต้นและปักลงในอาหารวุ้นต้นต่อต้น ส่วนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชด้วยระบบ TIB เป็นการเลี้ยงพืชให้โตในแนวตั้ง สามารถบรรจุต้นพืชได้ถึง 1,200 ต้นต้อขวด เพราะฉะนั้นถ้าเทียบจำนวนต้นกับขนาดขวดที่เท่ากัน การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชด้วยระบบ TIB สามารถผลิตต้นพืชได้มากกว่าวิธีดั้งเดิมถึง 20-30 เท่า 2. โอกาสรอดของการเพาะเลี้ยงแบบเป็นต้นกลุ่ม (ผลจากการเลี้ยงด้วยระบบ TIB) จะมีมากกว่าการเลี้ยงแบบต้นเดี่ยว (ผลจากการเลี้ยงด้วยระบบดั้งเดิม) เพราะการปนเปื้อนเกิดได้น้อยกว่า3. เป็นวิธีที่ทำได้สะดวกและรวดเร็วเนื่องจากการเปลี่ยนอาหารทำได้ง่าย เพียงแค่เตรียมอาหารในขวดที่เตรียมไว้ต่างหากแล้วนำไปถ่ายในขวดที่เป็นแฝดพี่ได้เลย เพราะฉะนั้นการทำงานก็จะรวดเร็วขึ้น ตัดขั้นตอนการ Subculture ไปได้เลย โอกาสที่จะเกิดการปนเปื้อนก็จะลดลงทันที4. ลดค่าใช้จ่ายในส่วนของค่าแรงไปได้มาก สำหรับงานเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช “ค่าแรง” ถือเป็นต้นทุนที่สูงที่สุดตกประมาณ 60 เปอร์เซ็นต์ของต้นทุนทั้งหมด เพราะฉะนั้นเมื่อสามารถลดขั้นตอนของการ Subculture ลงไปได้ ต้นทุนก็จะลดลงมาเป็นเงาตามตัว5. ลดพื้นที่ในห้องเพาะเลี้ยง (Culture Room) ลงไปได้เกือบ 80 เปอร์เซ็นต์เพราะการปลูกเลี้ยงให้พืชเติบโตในแนวตั้งใช้เนื้อที่น้อยกว่าการปลูกเลี้ยงพืชซึ่งเติบโตในแนวนอนซึ่งเป็นวิธีที่ใช้กันในระบบการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อแบบดั้งเดิม6. ลดต้นทุนสำหรับวัสดุที่ใช้ในการเพาะเลี้ยงได้หลายชนิด เช่น ไม่ต้องใช้เครื่องเขย่า (Shaker) อีกต่อไป ใช้ขวดน้อยลง ไม่ต้องใช้วุ้นเป็นส่วนประกอบของอาหารอีกต่อไป (วุ้นสังเคราะห์เป็นสารที่มีราคาแพงที่สุดในบรรดาส่วนประกอบของสูตรอาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชเมื่อคำนวณการใช้ต่อลิตร)

การขยายพันธุ์พืชความสำคัญต่อมนุษย์ ประเทศ อาชีพ สิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติ ดังนี้1. ต่อมนุษย์ การเพิ่มจำนวนต้นไม้ เป็นการเพิ่มแหล่งปัจจัย 4 สำหรับมนุษย์โดยทางตรง และทางอ้อมทำให้มนุษย์มีอาหาร ที่อยู่อาศัย เครื่องนุ่งห่มและยารักษาโรค    2. ต่อประเทศ การเพิ่มจำนวนต้นไม้  ทำให้เกิดอาชีพต่าง ๆ มากมาย เกิดสินค้าที่ทำ รายได้ให้แก่ประเทศ ทำให้เศรษฐกิจของประเทศมั่นคง เช่น การขยายพันธุ์ลำไย ปลูกเป็นสวนลำไยจำนวนมากมีผลผลิตออกจำหน่าย ก็จะเกิดอาชีพต่อเนื่อง เช่น คนงานเก็บลำไย โรงงานทำกล่องบรรจุ  รถขนส่ง โรงงานอบลำไยแห้ง บริษัทจัดส่งออกจำหน่ายต่างประเทศ ฯลฯ    3. ต่ออาชีพ อาชีพเกษตรกรรมทำการปลูกพืชเลี้ยงสัตว์ การเพิ่มจำนวนต้นไม้ ทำให้เกิดรายได้ทั้งทางด้านผลผลิตและรายได้จากพันธุ์ไม้ที่จำหน่ายโดยตรง นอกจากนั้นยังเป็นการเพิ่มปริมาณอาหารสัตว์ให้เพียงพอกับการเลี้ยงสัตว์ เป็น การเพิ่มรายได้อีกประการหนึ่ง    4. ต่อสิ่งแวดล้อม การเพิ่มจำนวนต้นไม้ ย่อมทำให้เกิดความร่มรื่น ต้นไม้ช่วย ยึดเกาะดินไม่ให้เกิดการพังทะลายของหน้าดิน เป็นแหล่งทรัพยากรอันมีค่า ทำให้อากาศบริสุทธ์ ฯลฯ    5. ต่อทรัพยากรธรรมชาติ ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่อย่างจำกัด เกิดคุณค่า มากยิ่งขึ้น เช่นที่ดินว่างเปล่า เมื่อปลูกพืช ก็ทำให้ที่ดินนั้นมีคุณค่ามากยิ่งกว่าปล่อย ทิ้งไว้เปล่า ๆ

ข้อดีของการขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ1. ให้ผลตรงตามพันธุ์ที่ต้องการ2. ให้ผลเร็วกว่าการปลูกด้วยเมล็ด3. ใช้ขยายพันธุ์ที่ปลูกด้วยเมล็ดแล้วไม่ขึ้นข้อเสียของการขยายพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ1. ต้นไม่แข็งแรงเพราะไม่มีรากแก้ว(ยกเว้นการต่อกิ่ง ติดตา และทาบกิ่ง)2. วิธีการเก็บรักษาและย้ายพันธุ์ทำยากกว่า3.สิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายในการปลูกมากกว่า

คือ การเชื่อมประสานส่วนของต้นพืชเข้าด้วยกัน เพื่อให้เจริญเป็นพืชต้น เดียวกัน โดยการนำแผ่นตาจากกิ่งพันธุ์ดี ไปติดบนต้นตอ การติดตาจะมีวิธีการทำ 2 วิธี คือ วิธีการติดตาแบบลอกเนื้อไม้ และแบบไม่ลอกเนื้อไม้

คือ การทำให้กิ่งหรือต้นพืชเกิดรากขณะติดอยู่กับต้นแม่ จะทำให้ได้ต้นพืชใหม่ ที่มีลักษณะทางสายพันธุ์ เหมือนกับต้นแม่ทุกประการ

คือ การนำต้นพืช 2 ต้นเป็นต้นเดียวกัน โดยส่วนของต้นตอที่นำมาทาบกิ่ง จะทำหน้าที่เป็นระบบรากอาหารให้กับต้นพันธุ์ดี

คือ การเชื่อมประสานเนื้อเยื่อของต้นพืช 2 ต้นเข้าด้วยกัน เพื่อให้เจริญเติบโต เป็นต้นเดียวกัน

คือ การนำส่วนต่าง ๆ ของพืชพันธุ์ดี เช่น ใบ และ ราก มาตัดและปักชำในวัสดุเพาะชำ เพื่อให้ได้พืชต้นใหม่จากสวนที่นำมาตัดชำ

การขยายพันธุ์พืช หมายถึง กระบวนการที่ทำให้เกิดการเพิ่มปริมาณต้นพืชให้มากขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อดำรงสายพันธุ์พืชชนิดต่าง ๆ ไว้มิให้สูญพันธุ์ เป็นการกระจายพันธุ์พืชพันธุ์ดีเพื่อเพิ่มปริมาณผลผลิต ทั้งนี้รวมถึงการผลิตต้นพันธุ์พืชพันธุ์ดีชนิดต่าง ๆ เป็นการค้าด้วย